Behandeling

Effectieve behandeling voor dissociatieve stoornissen kan bestaan uit een combinatie van verschillende methoden, maar omvat vrijwel altijd psychotherapie, bij voorkeur door een deskundige op het gebied van psychotrauma en disscociatieve stoornissen. Vaak is dit individuele therapie, maar ook groepstherapie is mogelijk als dat past, al dan niet in aanvulling op elkaar. Bij instellingen is soms gerichte deeltijdbehandeling mogelijk. Medicatie kan deel zijn van de behandeling om bepaalde klachten (zoals slapeloosheid of depressiviteit) te verminderen. Er bestaat echter geen medicijn dat dissociatie opheft.

Onderzoek door onder andere Bessel van der Kolk toont aan dat lichaamsgerichte therapie in combinatie met praat-therapie (psychotherapie) wezenlijk kan bijdragen aan herstel. Het doel van therapie wordt altijd vastgesteld in samenspraak met de cliënt, maar vaak is het bevorderen van integratie van gevoelens, gedachten, waarnemingen en herinneringen deel van de aanpak. Bij dissociatieve stoornissen kan het een belangrijk doel zijn om meer contact te ervaren met het eigen lichaam of de wereld om zich heen en gevoelens te leren herkennen en ervaren. Daarnaast geldt dat er waar nodig aandacht is voor het integreren of tot stand brengen van communicatie tussen verschillende delen van de persoonlijkheid, om meer samenwerking of eenheid van de persoonlijkheid teweeg brengen en ontwrichting op het werk, in het sociale leven en thuis tegen te gaan. Veel mensen hebben er ook baat bij om te leren vriendelijker voor zichzelf te zijn en hun grenzen te leren kennen.

Lange tijd werd bij DIS en AGDS tijdens behandeling vooral gewerkt volgens het driefasenmodel. Voor DPDR geldt, dat er helaas nog steeds weinig bekend is over effectieve behandelmethoden, en dat meer onderzoek voor deze groep hard nodig is. Inmiddels wordt er gebruik gemaakt van - meestal - een combinatie van methoden. Het driefasenmodel is in de loop der tijd van inhoud veranderd. Er zijn nieuwe wetenschappelijke inzichten dat mogelijk en raadzaam kan zijn om zo snel mogelijk met traumabehandeling te beginnen, zodat bijvoorbeeld de last van herbelevingen verminderd kan worden. Er is nog geen specifiek onderzoek geweest of dit ook bij dissociatieve stoornissen van toepassing is en welke aanpassingen eventueel nodig zijn; voor nu weten we dat het belangrijk is dat iemand voldoende vertrouwen heeft in de therapievorm en dat er steeds nodig afstemming is tussen jou en je behandelaar over wat werkt voor jou en wat niet.

In het algemeen geldt, dat de 'klik' met de behandelaar van groot belang is. In een groep waar mensen bovengemiddeld vaak te maken hebben gehad met vroegkinderlijke en/ of herhaaldelijke traumatisering, is er ook bovengemiddeld vaak sprake van een onveilige of verstoorde hechting. Dit heeft invloed op de behandeling, en vraagt vaak veel geduld, steun en (zelf)bewustzijn van de therapeut.

Op deze pagina

^

Behandelmethodes en theorieën

In dit overzicht vind je enkele van de belangrijkste psychologische theoriën en behandelmethodes bij dissociatieve stoornissen en/ of complex trauma. Bekijk ook de uitgebreide gids van psychosenet.nl als je meer wilt weten over behandeling in de ggz (geestelijke gezondheidszorg) in het algemeen.

Driefasenmodel

Bij de behandeling van DIS en AGDS wordt in de meeste gevallen uitgegaan van een benadering die gericht is op drie fasen. Niet in alle gevallen is het echter voor iedereen mogelijk of wenselijk om alle drie de fasen te doorlopen. Dit is de klassieke behandeling bij DIS, maar de inhoud en afbakening van deze fases is aan verandering onderhevig. De fases zijn:

  1. Symptoomreductie en stabilisatie, zodat de patiënt weerbaarder wordt en de taken die bij het dagelijks leven horen beter aan kan.
  2. Behandeling van traumatische herinneringen als dit mogelijk is, en deze wordt steeds afgewisseld met stabilisering.
  3. Reïntegratie. De behandeling is er op gericht de patiënt een nieuwe levensstijl te laten ontwikkelen, een stijl die hoort bij een geïntegreerde persoonlijkheid. Deze fase wordt waar nodig opnieuw afgewisseld met de eerdere fases.

EMDR

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is momenteel de meest gebruikte therapeutische methode om trauma te behandelen, en wordt ook als voorkeursbehandeling genoemd bij traumatherapie vanwege de effectiviteit in algemene zin. Maatwerk bij dissociatieve stoornissen is voor het toepassen van deze methode echter van essentieel belang, en moet bij voorkeur ingebed in een bredere behandeling plaatsvinden (bron). De methodieken die toegepast worden voor de behandeling van (complexe) ptss blijken in de praktijk lang niet altijd werkzaam voor mensen met een dissociatieve stoornis. In de literatuurlijst vind je een boek ("EMDR bij complex trauma en dissociatie") dat dieper in gaat op EMDR bij dissociatie. Lotgenoten met positieve ervaringen beschrijven het vaak als een zeer intensieve, maar werkzame methode waardoor zij in het dagelijks leven minder getriggerd worden en meer rust ervaren.

Internal Family Systems Model

Internal Family Systems (IFS) werd ontwikkeld door Richard Schwartz. Het is een evidence-based model voor psychotherapie, dat vooral in de Verenigde Staten wordt gebruikt, maar de laatste jaren ook in Nederland vaker wordt ingezet. IFS gaat er van uit dat ieders geest uit 'delen' (parts) bestaat. Onze innerlijke delen bevatten waardevolle kwaliteiten en ons kernzelf weet hoe te helen, waardoor we geïntegreerd en heel kunnen worden. In IFS zijn alle delen welkom en wordt intern dialoog aangemoedigd. Deze therapie is niet alleen gericht op/ ontwikkeld voor mensen met DIS. [Lees meer over Internal Family Systems]

Psychomotore of andere lichaamsgerichte therapie

Psychomotore therapie (PMT) of andere lichaams- of belevingsgerichte therapiën kunnen een waardevolle aanvulling of zelfstandige therapie zijn voor mensen die veel last hebben van dissociatie, en moeite hebben om hun lichaam te voelen en/ of zich verbaal te uiten. Denk bijvoorbeeld aan muziek-, dans-, creatieve of dramatherapie. Er zijn ook lichaamsgericht therapeuten die zich gespecialiseerd hebben in therapie in de buitenlucht.

Sensorimotor therapie

Sensorimotor Psychotherapie (SP) is in de jaren ‘80 in de Verenigde Staten ontwikkeld door Pat Ogden. In de visie van SP vertelt het lichaam het eigen levensverhaal, waarbij emoties en gedachten naar boven komen. Het lichaam en de lichaamssensaties vormen daarmee het belangrijkste aanknopingspunt voor een behandeling. Centraal staat dat bij de cliënt een verandering (transformatie) pas blijvend kan zijn als die ook werkelijk ervaren en belichaamd wordt in het hier en nu. Hierbij vormt een afgestemde, vertrouwde en veilige therapeutische relatie de basis. [Lees meer over Sensorimotor Therapie]

Somatic Experiencing

Somatic Experience is een lichaamsgerichte methode gericht op het helen van trauma’s. De sensaties in het lichaam staan centraal en worden gezien als de sleutel tot verwerking. Gewaarwording van lichamelijke sensaties als warmte, koude, en veranderingen in hartslag of ademhaling kan het lichaam helpen om spanning te ontladen. Uitgangshouding voor de therapie is meestal zittend op een comfortabele stoel. In overleg kan ook gebruik gemaakt worden van aanraking. Naast gewaarwording van sensaties, worden interne en externe hulpbronnen ingeroepen. De therapie werd ontwikkeld door Peter A. Levine [Lees meer over Somatic Experiencing]

Polyvagaal Theorie

De polyvagaal theorie is de theorie die gaat over de neurobiologie van gevoelens van veiligheid. Het richt zich op de biologische systemen die de basis vormen voor ons gevoel van veiligheid en sociaal betrokken zijn. De theorie werd ontwikkeld door Stephen Porges. [Lees meer over de polyvagaal theorie]

^

Een therapeut vinden

Eén van de vaakst gestelde vragen bij Caleidoscoop is: "Weten jullie waar ik terecht kan voor passende hulp?" We horen van veel lotgenoten dat zij nergens terecht kunnen, of lang moeten wachten. Vaak is het lastig om een behandelaar of instelling te vinden die voldoende kennis en ervaring heeft met dissociatieve stoornissen.

We houden een lijst bij van behandelaars in Nederland die getipt worden door onze leden en/ of die zelf hebben aangegeven behandeling te bieden voor mensen met een dissociatieve stoornis. Deze lijst is vindbaar via het ledendeel van de website, of op te vragen via mail@caleidoscoop.nl. Aanvullingen zijn van harte welkom, ook als je gespecialiseerde behandelaars kent in België.

Online databases met psychologen, psychiaters, ggz-instellingen en andere professionals in de ggz

  • www.kiezenindeggz.nl | Filter op 'dissociatieve stoornissen'
  • www.zorgkaartnederland.nl | Momenteel wordt op Zorgkaart Nederland gewerkt aan de mogelijkheid om de hulpverleners te filteren op ervaring met dissociatieve stoornissen, die is er helaas nog niet - er wordt aan gewerkt.

Waar kun je nog meer terecht?

Wachtlijsten en aanmeldstops

Momenteel zijn er vaak lange wachtlijsten in de gespecialiseerde GGZ, of kun je je helemaal niet aanmelden bij een (gespecialiseerde) behandelaar bij jou in de buurt. Er zijn een aantal informatie- en hulpbronnen beschikbaar die je mogelijk verder kunnen helpen:

  • Regelhulp.nl | Wat kun je doen als je geen passende behandeling kunt krijgen voor je psychische klachten? Regelhulp is een initiatief van het Ministerie van Volksgezondheid.
  • Wegvandewachtlijst.nl | Met onder meer de regionale doorzettingsmacht
  • Zorgverzekeraars Nederland roept op om je zorgverzekeraar te bellen als je op een wachtlijst staat
  • MIND Korrelatie biedt overbruggingshulp

^