Boeken en artikelen over trauma en dissociatieve stoornissen

Verder lezen - boeken over dissociatieve stoornissen en complex trauma

Voor geÏnteresseerde lezers, cliënten en behandelaars hebben we een selectie gemaakt met boeken die over dissociatieve stoornissen en/ of complex trauma en gehechtheid gaan. We raden deze boeken aan omdat zij een scala aan wetenschappelijke inzichten en behandelmethodes bieden, maar ook in algemene zin het begrip van dissociatieve stoornissen en de gevolgen van langdurige traumatisering vergroten. Ze bieden handvatten voor in het dagelijks leven en de klinische praktijk. De boeken staan op volgorde van publicatiejaar.

In de Caleidokrant worden regelmatig nieuw uitgebrachte boeken gerecenseerd. Een aanvullende literatuurlijst met artikelen en boeken over dissociatieve stoornissen is te downloaden onder aan deze pagina.

EMDR bij complex trauma en dissociatie - Annabel Gonzalez & Dolores Mosquera (2020)

"EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) werd oorspronkelijk ontwikkeld als behandeling voor een posttraumatische-stressstoornis ontstaan na enkelvoudig trauma, zoals een ongeluk of natuurramp. De verschillende fasen van het EMDR-protocol zijn dan relatief eenvoudig te doorlopen. De toepassing van de standaard EMDR-aanpak blijkt echter een stuk ingewikkelder als het om cliënten met complex (vroegkinderlijk) trauma gaat. Toch is gebleken dat ook cliënten die emotioneel traumatiserende gebeurtenissen hebben meegemaakt binnen hun vroegste gehechtheidsrelaties, baat kunnen hebben bij een behandeling met EMDR.

In dit boek worden de basistechnieken beschreven die therapeuten kunnen helpen om ook bij ernstigere gevallen van trauma (inclusief complex trauma, dissociatieve stoornissen en persoonlijkheidsstoornissen) adequaat EMDR te kunnen toepassen. Uitgewerkt wordt hoe EMDR in de behandeling kan worden geïntegreerd en welke variaties op de traditionele aanpak van EMDR nuttig kunnen zijn. Hierbij worden relevante begrippen uit de gehechtheidstheorie en recente onderzoeksbevindingen op het gebied van neurologische ontwikkeling samengebracht, waardoor een omvattend model ontstaat dat als leidraad kan dienen voor het toepassen van EMDR bij complex trauma en aan trauma gerelateerde dissociatie."

Sensimotor Psychotherapy | Interventies voor traumaverwerking en het herstel van gehechtheid - Pat Ogden & Janina Fisher (2019)

"Lichaamsintelligentie is veelal nog een onontgonnen terrein in de psychotherapie. Toch is het verhaal dat verteld wordt door de ‘somatische getuigenis’ – gebaren, lichaamshouding, manier van spreken, gezichtsuitdrukkingen, de blik in de ogen en de bewegingen van het lijf – misschien wel belangrijker dan het verhaal in woorden. De taal van het lichaam onthult de erfenis van trauma en van vroegkinderlijke of vergeten dynamieken met gehechtheidspersonen. Door het lichaam een duidelijke plaats te geven in de therapeutische benadering, krijgt de cliënt een belangrijk middel aangereikt om tot zelfkennis en verandering te komen.

Dit boek – geschreven voor therapeuten en cliënten om gezamenlijk te bestuderen – biedt een praktische handleiding tot de taal van het lichaam. Het begint met een uitleg aan therapeuten en cliënten over hoe zij dit boek het best kunnen gebruiken, gevolgd door een toelichting op de rol van de hersenen en het gebruik van mindfulness. Daarna gaat het boek verder in drie delen die gebaseerd zijn op een gefaseerde therapiebenadering. Eerst wordt aandacht besteed aan het ontwikkelen van persoonlijke – met name somatische – hulpmiddelen; vervolgens wordt besproken wat de systematische opbouw is bij een somatische benadering van het geheugen, en ten slotte worden de invloed van gehechtheid op het procedureel leren, de emotionele vooringenomenheid en de cognitieve vertekeningen behandeld. De hoofdstukken beginnen met een inleiding voor de therapeut over het toepassen van de stof in de klinische praktijk. Daarnaast bevat elk hoofdstuk werkbladen voor cliënten om hen te helpen om zich het materiaal op een persoonlijk niveau eigen te maken.

De concepten, interventies en werkbladen zijn bedoeld als aanvulling op andere behandelmethoden en niet zozeer als een zelfstandige behandeling. Door het aanboren van de therapeutische relatie en het aanpassen van de interventies aan de specifieke behoeften van iedere cliënt, kan er zorgzame aandacht worden gegeven aan wat er door het lichaam ónder de woorden wordt gezegd. Dit versterkt niet alleen de nabijheid en het vertrouwen tussen de therapeut en de cliënt, maar helpt ook om verandering mogelijk te maken in de diepste lagen van het zelf."

'Echo's van trauma' - Marijke Baljon en Renate Geuzinge (2017)

"Dit boek bespreekt de behandeling van de complexe gevolgen van traumatische ervaringen in de vroege jeugd. Daarbij staat de verwevenheid van gehechtheid en trauma centraal. Zo’n tachtig procent van de patiënten die in hun vroege jeugd zijn getraumatiseerd, en nu dader of slachtoffer zijn, heeft namelijk een gedesorganiseerde gehechtheid. De destructieve impulsen van zowel daders als slachtoffers komen in de behandeling duidelijk naar voren en de regulering van deze impulsen is een centraal thema daarbinnen.

De auteurs, therapeuten uit de traumahulpverlening, bespreken in Echo’s van trauma in samenwerking met collega’s uit het forensische veld, de meest recente theorieën en neurowetenschappelijke inzichten over gehechtheid, trauma en psychotherapie. Ze vertalen deze op samenhangende wijze naar de praktijk van de behandeling van vroegkinderlijk trauma."

'Innerlijke zelfvervreemding overwinnen na trauma | Het onderscheiden en verenigen van persoonlijkheidsdelen' - Janina Fisher (2017)

Oorspronkelijke titel: "Healing the fragmented selves of trauma survivors"

"In 'Innerlijke zelfvervreemding overwinnen na trauma' combineert Janina Fisher actuele neurobiologische kennis over trauma, dissociatie en gehechtheid met een praktische benadering voor de behandeling daarvan. In duidelijke bewoordingen die toegankelijk zijn voor zowel de cliënt als de therapeut, stelt ze een behandelmodel voor dat de nadruk legt op 'verwerking' - een omvorming van de relatie tot het zelf, waarbij schaamte, zelfverachting en aannames van schuld vervangen worden door compassievolle acceptatie.

Fisher geeft inzicht in de therapeutische benaderingen voor traumatische gehechtheid, het werken met ongediagnosticeerde dissociatieve symptomen en aandoeningen en de integratie van verschillende behandelmethoden ter bevordering van de communicatie 'van rechterhersenhelft naar rechterhersenhelft'. Bovenal worden technieken en handvatten aangereikt om een innerlijk gevoel van veiligheid te ontwikkelen en een compassievolle verbinding tot stand te brengen met zelfs die delen van het zelf die het meest ontkend of weggehouden worden."

'Traumasporen' | Het herstel van lichaam, brein en geest na overweldigende ervaringen - Bessel van der Kolk (2016)

"Op basis van ruim dertig jaar onderzoek en klinische ervaring in de voorhoede van zijn vakgebied, toont prof. dr. Bessel van der Kolk hoe de angst en het isolement in de kern van het trauma letterlijk veranderingen aanbrengen in zowel de hersenen als het lichaam. Hij verklaart waarom getraumatiseerde mensen steeds weer gekweld worden door onbegrijpelijke angst, gevoelloosheid en onbeheersbare woede, en hoe trauma hun vermogen om zich te concentreren, zich te herinneren, vertrouwensrelaties aan te gaan en zich thuis te voelen in hun eigen lijf negatief beïnvloedt. Doordat ze de controle over zichzelf hebben verloren en gefrustreerd zijn geraakt door eerdere vergeefse behandelingen, zijn ze vaak bang dat ze onherstelbaar zijn beschadigd.

Traumasporen beschrijft hoe een groep therapeuten en wetenschappers, samen met hun patiënten, heeft geworsteld om nieuwe ontwikkelingen op het gebied van hersenwetenschappen, gehechtheidsonderzoek en lichaamsbewustzijn te integreren tot behandelingen waarmee getraumatiseerde mensen bevrijd kunnen worden van de tirannie van het verleden. Gebaseerd op het reguleren en synchroniseren van lichaam en geest door middel van yoga, mindfulness, EMDR, neurofeedback, theater en andere methoden, laat hij nieuwe wegen naar herstel zien, waarbij stap voor stap het vermogen wordt herwonnen om ‘te weten wat je weet en te voelen wat je voelt’. Bovendien creëren ze ervaringen die rechtstreeks ingaan tegen de machteloosheid en onzichtbaarheid die gepaard gaan met trauma, waardoor zowel volwassenen als kinderen weer zeggenschap over hun eigen lichaam en hun eigen leven kunnen krijgen."

'Omgaan met traumagerelateerde dissociatie' | Vaardigheidstraining voor patiënten en hun therapeuten - Suzette Boon, Kathy Steele en Onno van der Hart (2013)

"Omgaan met traumagerelateerde dissociatie is geschreven voor zowel mensen die worstelen met een complexe dissociatieve stoornis als voor hun therapeuten. Dit boek reikt praktische oplossingen aan voor mensen met een dissociatieve stoornis en de problemen die zich tijdens de eerste fase van hun behandeling voordoen.

Het boek legt uit wat er onder dissociatieve en andere traumagerelateerde symptomen wordt verstaan en het helpt mensen om de dissociatieve delen van hun persoonlijkheid te begrijpen en om op een constructieve manier met deze delen samen te werken. Het boek introduceert essentiële begrippen en onderwerpen die van belang zijn voor herstel. Daarnaast biedt het praktische vaardigheden die helpen om beter met de opgaven van het dagelijkse leven om te gaan."

Dit boek wordt bij meerdere ggz-instellingen en therapeuten gebruikt als handboek en vaardighedentraining tijdens groeps- of individuele behandeling.

Uitgebreide literatuurlijst (download)

De bijgevoegde literatuurlijst is een zeer uitgebreide selectie boeken en artikelen over dissociatieve stoornissen en aanverwante onderwerpen, en niet gelijk aan bovenstaande boekenselectie. Beide lijsten zijn bedoeld als wederzijdse aanvulling.